વોશિંગ્ટન સરકારે પોતાના નિષ્ણાત દળ દ્વારા નATO સભ્ય દેશોને એક અનોખું દસ્તાવેજ મોકલું છે, જે અમેરિકાની વિદેશની નીતિઅનુસાર તેમની પ્રતિબદ્ધતાને ચકાસે છે. ખાસ કરીને મધ્યપૂર્વમાં ચાલુ પરિણામો, અફઘાનિસ્તાનથીનિકાસ પછીનું માહોલ અને ઇઝરાયેલ–પેલિસ્તીની સંઘર્ષ પર સહયોગ માંગવામાં આવે છે. આ દસ્તાવેજમાં એમને સ્પષ્ટ પ્રશ્નો દ્વારા જવાબ આપવા કહેવામાં આવ્યો છે કે તેઓ કેટલા નજીકથી અમેરિકાની પેશકશોને અનુસરશે. તે સાથે, અનેક યુદ્ધકાળીન ઘાટલાં અને ફ્રેંટલાઇન બેસિસ માટેની પ્રવેશ સુવિધાઓ પણ પર્યાપ્ત હોવી જોઈએ.
વિશ્વસુંદરતા અને સુરક્ષા गठબંધનમાં મહત્વપૂર્ણ મંચ માનાતી નATO માટે આ નિર્ણય એક નવો દબાણ લાવે છે. બ્રૂસેલ્સમાં ચર્ચા વહી રહી છે કે શું તમામ સભ્ય દેશો અમેરિકાની રાજનીતિક દિશા સાથે સહમત થઈ શકે? ભાગીદારીના આધારે સમજૂતી બનતી કે નહિ તે પણ עכשיו સ્પષ્ટ થવાનું છે. દસ્તાવેજમાં સવાલોમાં અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિદેશની નીતિનુસાર કયા બેસ્ટ્રેટેજિક નિર્ણયો માટે શા માટે સમર્થન છે એ જાણવા માંગવામાં આવ્યું છે.
મારી દ્રષ્ટિએ, આ છેકલીઓ નATOની એકતા માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. સૌ પ્રથમ, યુરોપીયન સભ્ય દેશોને પોતાનું સ્વતંત્ર ફોરેન પોલિસી અને રશ્કિયાપીં વિવાદોમાં ચપલતાપૂર્વક ફેરબદલ કરવાની જરૂરિયાત પડી શકે છે. બીજું, મિડલ ઇસ્ટમાં સંજિદગી વધતાં, અમેરિકા પોતાની પ્રાથમિકતાઓ સહયોગીઓને કંઇ કદાચ અપમર્યાદિત રીતે આધારે ચિંતિત બને છે. ત્રીજું, કેન્દ્રીયતામાં વધારેલું તેજસ્વી દબાણ હોઈ શકે છે, જે નATOની અપેક્ષિત ‘કોન્ઝ્યુનન’ (conjuntion) પ્રવૃત્તિઓથી અલગ પડે છે.
કાર્યક્ષેત્રે, જો સહયોગીઓનો જવાબ નકારાત્મક મળે તો અમેરિકાએ માધ્યમ-દીર્ઘકાલીન સુરક્ષા સહકારમાં પણ ફેરફાર લાવી શકે છે. પરિણામે, મુખ્ય યુક્રેન-રશ્કિયા સંઘર્ષ, ચિન-અમેરિકાની વાણિજ્યિક દંગલ અને ઇ-સ્પેસ આજુબાજુની સલામતી માહોલ પર પણ અસર પડશે. નATO ગઠબંધનમાં સંવાદિતા ઘટે, તો ભારતીય મહાસમંદ્ર, દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર જેવી જગ્યાઓમાં પણ વ્યૂહાત્મક ફેરફાર આવી શકે છે. તમને લાગે છે કે ગોઠવેલ આ નવું માળખું વિશ્વભરના અવકાશમાં અમેરિકાની અગ્રણી ભૂમિકા પુરી રીતે પુનઃસ્થાપિત કરશે?
નિષ્કર્ષરૂપે, અમેરિકાની આ નવી પડતાળ નATOની સતત એકતાને નવી પહેલીક સાથે સારી રીતે ચલાવવા અથવા ઘટાવે, તેవరાસ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. સહયોગીઓની પ્રતિભાવ અને સપોર્ટ મેળવનાર વ્યૂહયોગના આધારે આગામી દશક નATO ગઠબંધનની દિશા નક્કી થશે. એક તરફ વિશ્વસનિયતાની પરીક્ષા છે, બીજી તરફ બહુરાષ્ટ્રીય સંવાદિતા જાળવવાની જવાબદારી. આવનારા સમયમાં આ પ્રક્રિયા ગ્લોબલ પાવર પુલિંગ અને સુરક્ષા રાજનીતિમાં સંયોજન રૂપાંતર લાવશે—જો સહયોગ પૂરતો મજબૂત રહ્યો તો.
