ડિજિટલ શિક્ષણથી અભ્યાસ બન્યો વધુ સરળ
આજના સમયમાં શિક્ષણ, ડિજિટલ લર્નિંગ અને પરીક્ષા તૈયારી એકબીજાથી નજીકથી જોડાયેલા બની ગયા છે. શાળા, કોલેજ તેમજ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુણવત્તાસભર અભ્યાસ સામગ્રી સસ્તામાં કે મફતમાં ઉપલબ્ધ હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. આવી જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકાર અને વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ એવા મફત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ઉપલબ્ધ કરાવ્યા છે, જે સ્વઅભ્યાસ, પુનરાવર્તન અને મૉક ટેસ્ટ જેવી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મદદરૂપ બને છે.
દીક્ષા: ધોરણ 1થી 12 સુધી માટે વ્યાપક અભ્યાસ સામગ્રી
દીક્ષા પ્લેટફોર્મ શિક્ષણ મંત્રાલય અને NCERTની મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. તેમાં ધોરણ 1થી 12 સુધીના પાઠ્યપુસ્તકો, શૈક્ષણિક વિડિયો, વર્કશીટ્સ અને ઇન્ટરેક્ટિવ કન્ટેન્ટ ઉપલબ્ધ છે. NCERT અને વિવિધ રાજ્ય બોર્ડના પુસ્તકો પર આપેલા QR કોડ સ્કેન કરીને સંબંધિત ડિજિટલ પાઠ પણ સરળતાથી ખોલી શકાય છે. ગુજરાતી સહિત અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ સામગ્રીને કારણે આ પ્લેટફોર્મ વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ ઉપયોગી બને છે.
સ્વયમ અને NCERT: શાળા થી યુનિવર્સિટી સુધીના અભ્યાસ માટે સહાયક
સ્વયમ પ્લેટફોર્મ પર શાળાથી લઈને યુનિવર્સિટી સ્તર સુધીના મફત ઓનલાઈન કોર્સ ઉપલબ્ધ છે. IIT, IIM, IGNOU, UGC અને NCERT જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓના નિષ્ણાતો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા આ કોર્સમાં વિડિયો લેકચર, વાંચન સામગ્રી, ક્વિઝ અને ઓનલાઈન ચર્ચા જેવી સુવિધાઓ મળે છે. કોર્સ મફતમાં કરી શકાય છે, જો કે પ્રમાણપત્ર માટે ફી લાગુ પડી શકે છે. બીજી તરફ, NCERT દ્વારા ધોરણ 1થી 12 સુધીના પાઠ્યપુસ્તકો અને ઇ-બુક્સ PDF સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે, જે બોર્ડ પરીક્ષાઓ સાથે JEE અને NEET જેવી પ્રવેશ પરીક્ષાઓ માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
NDLI અને ઇ-પાઠશાળા: એક જ સ્થળે બહુવિધ અભ્યાસ સ્રોતો
NDLI એટલે કે નેશનલ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી ઓફ ઇન્ડિયા, IIT ખડગપુર દ્વારા સંચાલિત એક વિશાળ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી છે. તેમાં પુસ્તકો, લેખો, વિડિયો લેકચર, પ્રશ્ન બેન્ક, પરીક્ષા સામગ્રી અને સંશોધન સ્રોતોનો મોટો ભંડાર ઉપલબ્ધ છે. વિદ્યાર્થી વિષય, ભાષા અથવા સામગ્રીના પ્રકાર અનુસાર સરળ શોધ કરી શકે છે. એ જ રીતે ઇ-પાઠશાળા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો બંને માટે ડિજિટલ પુસ્તકો, ઓડિયો પાઠ અને વિડિયો આધારિત શૈક્ષણિક સામગ્રી પ્રદાન કરે છે, જેને મોબાઇલ એપ મારફતે ડાઉનલોડ કરીને ફોન પર પણ અભ્યાસ કરી શકાય છે.
પીએમ ઇ-વિદ્યા: મર્યાદિત ઇન્ટરનેટ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી
દરેક વિદ્યાર્થી પાસે સતત અને સારો ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ હોય જ એવું નથી. આવી સ્થિતિમાં પીએમ ઇ-વિદ્યા એક અસરકારક પહેલ તરીકે સામે આવે છે. આ યોજના દીક્ષા પ્લેટફોર્મને ટીવી ચેનલો, રેડિયો અને પોડકાસ્ટ સાથે જોડે છે, જેથી ધોરણ 1થી 12 સુધીના વિદ્યાર્થીઓ ઇન્ટરનેટ વિના પણ શૈક્ષણિક સામગ્રી મેળવી શકે. કોરોના લોકડાઉન દરમિયાન આ મોડેલ ખાસ કરીને ઘણા વિદ્યાર્થીઓ માટે મદદરૂપ સાબિત થયું હતું.
વિદ્યાર્થીઓ માટે શું છે સૌથી મોટો લાભ?
આ બધા પ્લેટફોર્મનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ હવે મોંઘી કોચિંગ કે મર્યાદિત સ્રોતો સુધી સીમિત રહ્યું નથી. સ્વઅભ્યાસ કરવા ઇચ્છતા વિદ્યાર્થીઓ, બોર્ડ પરીક્ષા પછી આગળની તૈયારી શરૂ કરનારા યુવાનો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે સતત અભ્યાસ કરતા ઉમેદવારો માટે આ પ્લેટફોર્મ વિશ્વસનીય વિકલ્પ બની શકે છે. ડિજિટલ લર્નિંગના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે, આવા મફત સાધનો શિક્ષણને વધુ સમાન, સરળ અને સર્વસુલભ બનાવે છે.
મુખ્ય શબ્દો
- દીક્ષા: સરકાર આધારિત ડિજિટલ શિક્ષણ પ્લેટફોર્મ, જેમાં શાળા સ્તરની અભ્યાસ સામગ્રી મળે છે.
- સ્વયમ: શાળા થી ઉચ્ચ શિક્ષણ સુધીના મફત ઓનલાઈન કોર્સ માટેનું પ્લેટફોર્મ.
- NCERT: શાળા પાઠ્યપુસ્તકો અને શૈક્ષણિક સામગ્રી તૈયાર કરતી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા.
- NDLI: નેશનલ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી ઓફ ઇન્ડિયા, જ્યાં લાખો અભ્યાસ અને સંશોધન સ્રોતો એક જ સ્થળે મળે છે.
- ઇ-પાઠશાળા: ડિજિટલ પુસ્તકો, ઓડિયો અને વિડિયો આધારિત શૈક્ષણિક સામગ્રી આપતું પ્લેટફોર્મ.
- પીએમ ઇ-વિદ્યા: ટીવી, રેડિયો, પોડકાસ્ટ અને ડિજિટલ માધ્યમ દ્વારા શિક્ષણ પહોંચાડતી સરકારી પહેલ.
- QR કોડ: મોબાઇલથી સ્કેન કરવામાં આવતો કોડ, જે સીધો ડિજિટલ સામગ્રી સુધી લઈ જાય છે.
- ઇન્ટરેક્ટિવ કન્ટેન્ટ: એવી શૈક્ષણિક સામગ્રી જેમાં વિદ્યાર્થી સક્રિય રીતે ભાગ લઈ શકે, જેમ કે ક્વિઝ અથવા ક્લિક આધારિત અભ્યાસ.
- PDF: દસ્તાવેજો વાંચવા માટે વપરાતું સામાન્ય ડિજિટલ ફાઇલ સ્વરૂપ.
- મૉક ટેસ્ટ: વાસ્તવિક પરીક્ષા પહેલાં તૈયારી ચકાસવા માટે લેવાતી પ્રેક્ટિસ પરીક્ષા.
