નાઇજીરિયન હિપ-હોપ દુનિયામાં એક નવો તોફાન ઊભું થયું છે, જેનું કારણ છે રેપર સોદીક અબૂબાકર યુસૂફ, જેને લોકો CDQ તરીકે ઓળખે છે. ફેલોહ ફ્રીક્વન્સી પોડકાસ્ટમાં આપેલા ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન CDQએ એવો દાવો કર્યો કે સંગીતપ્રેમીઓ અને રેપ ચાહકોમાં જબરદસ્ત ચર્ચા છેડાઈ ગઈ છે. તેણે કહ્યું કે કોમર્શિયલ સફળતા કે લોકપ્રિયતા એ કોઈ રેપરની ખરી કાબિલિયત માપવાનું યોગ્ય પેચીદું નથી, પરંતુ સાચું માપદંડ હોવું જોઈએ લિરિક્સની ગુણવત્તા, વિષયની ઊંડાઈ અને તકનીકી પકડ. આ માપદંડો પર તે પોતાને અન્ય ઘણા દિગ્ગજોથી આગળ ગણાવે છે.
CDQનો સૌથી વિવાદિત દાવો એ છે કે તે Blaqbonez, Phyno, Olamide અને MI એમ ચારેયને ભેગા કરીને પણ વધુ સારો રેપર છે. આ નામો સાંભળીને દરેકને નવાઈ લાગે એ સ્વાભાવિક છે, કારણ કે આ ચારેય કલાકારોએ નાઇજીરિયાની રેપ દુનિયામાં વર્ષોની મહેનત, એકથી વધુ બ્લોકબસ્ટર આલ્બમ અને અનેક પ્રતિષ્ઠિત એવોર્ડ સાથે પોતાની સુસ્થાપિત ઓળખ ઊભી કરી છે. MI તો નાઇજીરિયન હિપ-હોપનું દિકરાનું નામ ગણાય છે, જ્યારે Olamideએ યોરૂબા ભાષાના ગીતોથી જનમાસ સુધી રેપ પહોંચાડ્યું છે અને Phynoએ ઇગ્બો લોકસંગીતને શહેરી હિપ-હોપ સાથે એવી રીતે ભેળવ્યું છે કે તેની શૈલી અનોખી બની ગઈ. આવી સ્થાપિત હસ્તીઓ સાથે પોતાની સરખામણી કરવાની નિર્ભયતા જ � CDQના નિવેદનને ચર્ચાસ્પદ બનાવે છે.
જો ઊંડાણપૂર્વક વિચારીએ તો CDQની વાતમાં અર્ધ સત્ય છે. ટેકનિકલ સ્કિલ, પંચલાઇનની ધાર અને કથાત્મક ગહનતા જેવા પાસાઓ ખરેખર મહત્વના છે, અને ઘણી વખત સૌથી વધુ સ્ટ્રીમ થતાં ગીતો આ માપદંડો પર ઊંચા ઊતરતાં નથી. પરંતુ બીજી બાજુ, કોઇ પણ કલાકારની કાબિલિયતને ચાર નામોને ભેગા કરીને ‘સંયુક્ત’ કરીને માપવી એ પણ વાજબી નથી, કારણ કે દરેકની શૈલી, ભાષા અને પ્રેક્ષકવર્ગ અલગ છે. લિરિકલ ગુણવત્તા કે સુંદરતા એ છેવટે વ્યક્તિગત ગ્રહણશક્તિ પર આધારિત છે — તમને કોઇના શબ્દો ઊંડા લાગે તો બીજાને તે સપાટ લાગી શકે છે. એટલે ‘શ્રેષ્ઠતા’ ની વાતમાં અહીં વસ્તુનિષ્ઠ સત્ય કરતાં સૌંદર્યશાસ્ત્રની દૃષ્ટિ વધુ પ્રબળ છે.
મારું માનવું છે કે CDQનો આ નિવેદન જાણી-જોઈને કરાયેલું માર્કેટિંગ પણ હોઈ શકે છે. હિપ-હોપ ક્ષેત્રે વિવાદાસ્પદ નિવેદન એ સૌથી સસ્તું અને અસરકારક પ્રચારસાધન છે — એક વાક્યથી સમગ્ર દેશનાં માધ્યમો અને સોશિયલ મીડિયા તમારા વિશે વાત કરવા લાગે છે. ખાસ કરીને એવા કલાકાર માટે જેની ઓળખ યોરૂબા સ્ટ્રીટ થીમ્સ અને સમકાલિક હિપ-હોપના મિશ્રણ પર આધારિત છે, આ રીતના દાવા તેમની નવી રિલીઝ પહેલાંની ચર્ચા ઉભી કરવાનું શ્રેષ્ઠ કામ કરે છે. એ જ સમયે એ પણ સ્વીકારવું જોઈએ કે તેણે જે મૂળ પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે — કે રેપરને માપતી વખતે આંકડાઓ કરતાં કલા વધુ મહત્વની છે — તે ખરેખર ચિંતનીય અને યોગ્ય છે, પરંતુ તેને ‘ચાર દિગ્ગજો સાથેની સરખામણી’ સુધી સીમિત રાખવો એ તેની ગંભીરતા ઘટાડે છે.
અંતે, CDQનો આ દાવો ભલે અતિશયોક્તિ ભરેલો લાગતો હોય, પરંતુ તેણે હિપ-હોપ ચર્ચાનો પાયો જ બદલી નાખ્યો છે — પ્રશ્ન હવે ‘કોણ સૌથી વધુ વેચે છે’ બદલીને ‘કોણ સૌથી ઊંડું લખે છે’ બની ગયો છે. ખરી રીતે જોઈએ તો કોઇ એક રેપરને શ્રેષ્ઠ ઠરાવવાને બદલે, દરેક કલાકારની પોતાની અનોખી ભાષા, પ્રદેશ અને પ્રેક્ષકવર્ગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી શૈલીનું સન્માન કરવું વધુ યોગ્ય છે; કારણ કે સંગીતની દુનિયામાં સ્પર્ધા કરતાં સહઅસ્તિત્વ જ લાંબા ગાળે કલા અને શ્રોતા બંનેને સમૃદ્ધ બનાવે છે.
