બેંક લૉકરમાં અનમોલ દાગીના મૂકી રાખવી એ સતતપણે સલામતીની લાગણી એ જન્માવે છે. પરંતુ તમે જાણો છો કે RBIના નિયમો મુજબ, બધી ચોરીની ઘટનાઓ માટે બેંકની જવાબદારી ખૂબ મર્યાદિત હોય છે? શરતો મુજબ, તમે ભરતી વાર્ષિક ભાડાની માત્ર 100 ગણાથી વધુ વળતરની અપેક્ષા ન રાખો. એટલે જ, ₹20 લાખનુ સોનું ચોરી થયું તેવા કિસ્સામાં, વાસ્તવિક મૂલ્યની તુલનામાં મેળવાતું વળતર નિષ્ફલ લાગે.
RBI લૉકરના નિયમોમાં સ્પષ્ટીકરણ છે કે બેંક માળખાગત જોખમ (માલિકીની ચોરી-તોડ, ઔદ્યોગિક કૃત્યો) માટે પ્રતિશતિત રકમ જ ચૂકવશે. જો કે, થકી છૂટકારો મળે નહીં એવું વધારે ખર્ચાળ બનાવટ, ગેલેરીઝ અથવા અન્ય અંશોને ગણના કરતાં આ વળતર સાચું સહારો પૂરું નહિ પાડે. ગ્રાહકો માટે જરૂરી છે કે તેઓ આ મર્યાદા વિશે પૂર્વજ જાણકારી રાખે.
બેંકો સામાન્ય રીતે કસ્ટમરના લૉકરમાં મુકેલી વસ્તુઓની કોઈ વિગતવાર ફાઈલ અથવા રેકોર્ડ રાખતી નથી. વધુમાં, ბუნિક દુર્ઘટનાઓ, વાદળફાટ, ભૂકંપ, પૂર જેવી પરિસ્થિતિમાં બેંક કોઈ જવાબદારી પર નહીં રહે. એટલે કસ્ટમર પોતે જ યોગ્ય સુરક્ષા પગલાં લેવું ખૂબ અગત્યનું છે. બેંક ફાઇલમાં દાગીના કે દસ્તાવેજો વિશે કોઈ દસ્તાવેજીકરણ ન હોવાને લીધે વાસ્તવિક દાવા રજૂ કરવા પણ મુશ્કેલી ઉભી થાય છે.
હું કારણો દર્શાવવા માંગુ છું કે બેંક લૉકર صرف ભૌતિક સુરક્ષા પૂરી પાડે, આર્કિટેક્ચરલ જોખમને ઓછું કરવા માટે, વ્યક્તિગત વીમા લેવું શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ ગણાય છે. અમે સમજીએ છીએ કે નાના-મોટા દાગીનાં નાણાકીય મૂલ્યની અંદાજે વીમા પ્રીમિયમ ચૂકવવું એ યોગ્ય રોકાણ છે. સારા ઇન્સ્યોરેન્સ પોલિસીમાં સ્ટેટમેન્ટ અંગત મૂલ્ય, ફોટોગ્રાફ, ખરીદીના બિલની કૉપીઓ સામેલ હોવી જોઈએ. એટલેથી ચોરી કે નુકશાનની ઘટનામાં પૂરતી વળતર પામવાનો અકસ્માત થશે.
નિરાકરણરૂપે, બેંક લૉકરમાં દાગીનાં કે અન્ય કિંમતી વસ્તુઓ મુક્તપણે સુરક્ષિત હોય એવું ચિંતન ભૂલ છે. વાસ્તવિક સુરક્ષા એટલે હતું યોગ્ય વીમા, નિયમિત ચકાસણી, બૈલાક્ષણિક ખાતરી અને બેંક સાથે થયેલી એગ્રીમેન્ટનો સાવધાનીથી અભ્યાસ. આ ઉપાયો દ્વારા જ ₹20 લાખ જેટલું મૂલ્યવાન સોનું પણ સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત રાખી શકાય, વિનાશકાળમાં તરી આવે તેવા જોખમોને યોગ્ય રીતે કમ કરી શકાય.
